Drzewny Gość · Pokrewne Galaktyki · Tradycje Ludowe

Dąb – drzewo bogów i władców

Dzisiejszy artykuł przybliży Wam trochę reprezentanta kolejnego rodzaju struktury drewna. Tym reprezentantem będzie tak jak w tytule Drzewo bogów i władców, zanim odkryje przed Wami wnętrze tego majestatycznego drzewa zastanówmy się dlaczego dąb, o którym mowa został przypisany bogom i ulubieńcem monarchów.

W lesie na wydmie trzy dorodne dęby
u których szukam rady i pomocy
bo chóry milczą odeszli prorocy
nie ma na ziemi nikogo bardziej
godnego szacunku …..

tak o dębach pisał  Zbigniew Herbert „Dęby” w „Elegii na odejście” z 1990r.

Dębowy mędrzec
Czyż nie wygląda jak mędrzec?

Dąb drzewo niezwykłe

Dąb zajmuje bardzo ważne miejsce w początkowej historii Naszego Państwa, otóż to właśnie na dębie znajdowało się orle gniazdo z trzema orłami, które miały symbolizować los trzech braci Lecha, Czecha i Rusa [1]. Na dębie a nie np. na jesionie (jesion to też wspaniałe drzewo – Yggdrasil ;p ). Jednak dąb nie jest drzewem docenionym tylko przez Naszych Przodków, w starożytnej Grecji wróżono z liści dębowych, celtyccy druidzi spotykali się w dębowych gajach, a gdy przyjrzymy się heraldyce z całego świata, dąb jest umieszczany w herbach rodów, miast, gmin a także państw. Między innymi Republika Francuska, Azerbejdżanu, Bułgarii, Meksykańskie Stany Zjednoczone, Wyspa Księcia Edwarda, Paryż, Fatima, Wałbrzych i wiele innych.

Coat of arms of Fátima
godło Fatimy, portugalskiego miasta https://en.wikipedia.org/wiki/Fátima,_Portugal
Emblem of France
nieoficjalne godło Republiki Francuskiej od 1953r. – Herb Wielki https://pl.wikipedia.org/wiki/Godło_Francji#/media/Plik:Coat_of_arms_of_the_French_Republic.svg
Coat of arms of Bulgaria.svg
godło Republiki Bułgarii od 1997r. https://pl.wikipedia.org/wiki/Bułgaria#/media/Plik:Coat_of_arms_of_Bulgaria.svg
Plik:Arms of Prince Edward Island.svg
godło Wyspy Księcia Edwarda, prowincji Kanady https://pl.wikipedia.org/wiki/Wyspa_Księcia_Edwarda#/media/Plik:Arms_of_Prince_Edward_Island.svg
dąb w heraldyce
to tylko 60 przykładów umieszczenia dębu w heraldyce więcej znajdziecie tutaj

Co jest takiego wyjątkowego w dębie, że zostało wybrane na drzewo bogów i władców?

Zacznijmy od boskiego pierwiastka

Gdy przyjrzymy się bliżej różnym wierzeniom, to zauważymy, że dąb był głównie poświęcony bogom ognia lub piorunów. W starożytnej Grecji dąb był przypisany do najwyższego boga, władcy nieba (a zatem i piorunów) –  Zeusa. Z szumu dodońskich dębowych liści kapłanie i kapłanki odczytywali boskie wyroki.

Rzymianie przejęli symbolikę dębu tak jak i całą religię. W związku z powyższym dąb został drzewem odpowiednika Zeusa – Jowisza. Głowy Jowisza i jego małżonki Junony na wizerunkach zdobią wieńce z liści dębowych. Rzymianie wierzyli również, że dąb był pierwszą rośliną na świecie, a jego owoce jednym z pierwszych pokarmów spożywanych przez ludzkość [2].

Skandynawowie i Germanie dedykowali dąb Thorowi (Donarowi – starogermański odpowiednik) – bogowi grzmotów i piorunów. Celtowie zbierali się w starych dąbrowach i oddawali cześć Taranisowi (taki odpowiednik rzymskiego Jowisza), Słowianie – Perunowi, Bałtowie – Perkunowi, Połabianie – Prowemu (Prowe)[3].

Znalezione obrazy dla zapytania: axis mundi dąb"
Drzewo Świata – jesion Yggdrasil https://pl.wikipedia.org/wiki/Axis_mundi

Dąb był uznawany za drzewo kosmiczne, oś świata (axis mundi) lub kolumnę niebios. Wspierał sklepienie niebieskie i łączył trzy strefy Wszechświata. Swoimi wielkimi rozłożystymi korzeniami sięgał piekieł, pień znajdował się w strefie ludzi natomiast na koronie zamieszkiwali bogowie. Germanie (tutaj mamy różnicę ze Skandynawami) czcili dąb zwany Irminsul – Drzewo Strasznego (Odyna, najwyższego z bogów nordyckich) jako oś świata, Skandynawowie wybrali – jesion. Podobne wyobrażenia można odnaleźć w kulturze Rumunów, Mordwinów, Rosjan, ludów ugro-fińskich, ludów Azji i Południowej Ameryki [3,4,5].

Cechą łączącą te wszystkie mitologie jest piorun i boski ogień. Mówi się, że dęby przyciągają pioruny. Nasi przodkowie, którzy żyli zdecydowanie bliżej natury niż my i potrafili zauważyć nawet najmniejsze zmiany w otoczeniu. Zaobserwowali, że dęby są niebezpieczne, starali się nie budować domostw w pobliżu, ale jednocześnie traktowali je jako miejsce kultu.

Dlaczego pioruny częściej uderzają w dęby?

Zastanówmy się czy coś z tych obserwacji jest prawdą, czy to tylko mit?

Ogólnie wiadomo, że w tym samym gatunku częściej narażone na uderzenie pioruna są osobniki wyższe, rosnące samotnie lub w małych grupach, lub rosnące na skraju lasu. Osobniki zdrowe niewykazujące oznak zgnilizny również są częściej porażane.

Piorun uderzający w drzewo
fot.: Darren Pearson https://www.facebook.com/TheUnknownButNotHidden/photos/a.685541381477586/1978718305493214/?type=3&theater

Wśród różnych rodzajów preferowane przez pioruny są rodzaje rosnące na glebach wilgotnych, w pobliżu strumieni, a także na glebach gliniasto-piaszczystych. Drzewa z głębokim i szerokim systemem korzeniowym.

Podsumujmy co wiemy o rodzaju drzewa, które jest narażone na częstsze porażenia piorunem. Musi się charakteryzować szerokim i głębokim systemem korzeniowym, rosnąć np. na glebie gliniasto-piaszczystej. Do tego opisu właśnie idealnie pasuje dąb.

A co podają statystyki?

Znalezienie sensownej i wiarygodnej odpowiedzi na to pytanie nie było prostym zadaniem. Udało mi się dokopać w czeluściach internetu do badań statystycznych z 1924r. [6]. Wyniki tych badań przedstawiam poniżej.

okres badawczy w latach miejsce obserwacji udział procentowy rodzaju liczba porażonych przez piorun osobników
dąb buk świerk sosna inne dąb buk świerk sosna inne
16 Lasy Lippe-Detmold, Niemcy 11 70 13 6 bd 310 33 39 110 30
3 Lasy Bawarskie, Niemcy 1,8 10,8 41,5 30,8 15,1 61 7 155 131 bd
15 lasy francuskie, nie podano dokładnego miejsca 11 70 18 6 bd 159 21 20 59 20

Jak widzicie udział procentowy dębu w strukturze gatunkowej lasów był jednym z mniejszych, mniejszy jedynie dla sosny w dwóch przypadkach. We wszystkich badanych miejscach piorun poraził najwięcej dębów. Mamy potwierdzenie obserwacji naszych przodków ;). Moim zdaniem istotnym czynnikiem wpływającym na wybór piorunów, mogą być bardzo szerokie naczynia dębów (w końcu wielkość przekroju poprzecznego wpływa na przewodność elektryczną) ale o tym w następnym artykule 😉 .

Wiecie już dlaczego dąb był drzewem bogów zastanówmy się teraz dlaczego wybierali go również władcy?

Gdy przyjrzycie się bliżej dębowi to ujrzycie, majestatyczne , drzewo o dużej rozłożystej koronie, masywnym ciemnym pniu, bujnymi zielonymi liśćmi oraz małymi owocami o nietypowym kształcie (takie półnagie 😉 ). Dąb należy również do jednych z najwyższych drzew w naszym otoczeniu średnio osiąga 38 m. Tak wygląda współczesny dąb, w większości przypadków już schorowany.

DAB

Ten rozmiar teraz nie robi na nas większego wrażenia, wszak widzieliśmy wyższe i potężniejsze rzeczy, ale na naszych przodkach robił ogromne wrażenie. Wyobraźcie sobie, że w najbliższym otoczeniu nie ma tak wysokiego i tak masywnego drzewa jak dąb.

Dąb był utożsamiany z najlepszymi przymiotami władcy – mądrość, siła fizyczna (do dzisiaj funkcjonuje powiedzenie silny jak dąb), potęga, sprawiedliwość (wiele sporów było rozstrzyganych pod dębami) [4]. Dodatkowo skoro władca był pomazańcem bożym a dąb był poświęcony bogom to władca często umieszczał jakiś element dębu w swoim emblemacie.

EA_Dab_szron_001
Przykładowo liście 🙂

Mam nadzieję, że udało mi się pokrótce wyjaśnić dlaczego dąb jest i był wyjątkowym drzewem.

Napiszcie komentarz jakie są wasze opinie na temat przyciągania piorunów przez dęby? moja odpowiedź na to pytanie

Źródła:

1.  „O Lechu, Czechu i Rusie” w Księga Bajek Polskich; Grupa Wydawnicza Publicat S.A.

2. I. Kaczor, ” Kult drzew w tradycji mitologicznej i religijnej starożytnych Greków i Rzymian”, Acta Universitatis Lodziensis, Folia Litteraria 3,2001, 44-49

3. M. Lurker, „Przesłanie symboli w mitach, kulturach i religiach”, Kraków 1994

4. S. Gajewska, „Obraz dębu i lipy w literaturze polskiej i litewskiej XIX – P.XX wieku. Studium porównawcze”, praca magisterska, Wileński Uniwersytet Pedagogiczny, Wilno 2011, s. 14

5. https://bialczynski.pl/2016/04/25/drzewo-kosmiczne-ryszard-maliszewski-zcalegoswiata2-blogspot-com/

6. R.N. Covert, „Why an oak is often struck by lightning: a method of protecting trees against lightning”, Monthly Weather Review, październik 1924, s. 492-493

7 myśli na temat “Dąb – drzewo bogów i władców

  1. Przyciąganie piorunów przez dęby? Myślę, że to nie jest prawda. Przynajmniej mam taką nadzieję, bo trafiłam na Twojego bloga szukając materiału na meble. Dzięki Twojemu wpisowi już wiem, że będę chciała w swoim salonie właśnie meble dębowe. Pozdrawiam.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.