Świat w drewnie

Grzybobranie

Ewidentnie to już wrzesień nie tylko ze względu na zmianę organizacji naszego planu dnia np. pierwsze tygodnie w przedszkolu naszej pociechy 😉 ale również przez ten charakterystyczny zapach docierający do Nas z każdej strony, a potem nagły pomysł na dzisiejszy obiad „A może by tak grzybowa?„.

Tak macie rację i się nie mylicie dzisiejszy artykuł będzie o grzybach.

?????
Czy wiecie jaki to gatunek?

Super ale co ma drewno do grzybów?

Istnieją grzyby – saprotrofy, które żerują na drewnie – jedne preferują celulozę, drugie ligninę a jeszcze inne zjedzą wszystko! Chciałabym Wam dzisiaj pokrótce przybliżyć grzyby, które porażają drewno i skutki ich uczty! Na samym początku wprowadziłam podział grzybów porażających drewno (drewno porażone – to drewno zaatakowane/zainfekowane) ze względu na preferencje smakowe 😉

Rozkład drewna/ biokorozja drewna jest powodowany wyłącznie przez grzyby z rodziny (Basidiomycetes) popularne i smaczne podstawczaki i charakteryzuje się silną i głęboką zmianą struktury materiału.

Główne danie celuloza – grzyby powodujące rozkład brunatny

Uważa się, że wśród ogromnej liczby gatunków grzybów rozkładających drew­no występujących w Polsce – ok. 4,5 tys (około 50%) jedynie około 6% powoduje brunatny rozkład drewna, z czego większość gatunków występuje na drewnie gatunków iglastych[1].

Uczta rozpoczyna się gdy strzępki grzyba wydzielają enzymy (celulolityczne), które tną długie łańcuchy jasnej włóknistej celulozy (polisacharyd) na krótsze fragmenty aż do cukrów prostych – monosacharydów, które wykorzystują jako substancje pokarmowe. Jak pamiętacie z poprzednich artykułów celuloza jest głównym składnikiem budulcowym (stanowi ok. 50% składu drewna) – tworzącym szkielet komórek drewna. Po takiej uczcie w drewnie pozostaje bezpostaciowa brunatna lignina (stąd nazwa rozkładu – brunatny). Gdy drewno traci celulozę, traci wytrzymałość, najpierw pęka na pryzmatyczne kostki a w rezultacie końcowym rozsypuje się na proszek (mursz)[2].

Rozkład brunatny
charakterystyczne kostki pryzmatyczne z fragmentami grzyba – sprawcy (rozkład brunatny)

Rozkład brunatny

Rozkład brunatny

Wielkość porcji?

Odnotowane zostały przypadki, w których w okresie roku do dwóch lat grzyby powodowały nawet 70% ubytki masy w drewnie (z 1 kg drewna po dwóch latach zostaje 300g), a wytrzymałość drewna spada do 0 MPa [2].

antrodia sinuosa
charakterystyczne białe kwiaty mrozowe dla grzyba domowego białego

Co to oznacza w praktyce?

Cóż  po tym okresie konstrukcje (np. stropy) ulegały zawaleniu, czyli grzyby rozkładu brunatnego stanowią realne zagrożenie dla bezpiecznego użytkowania budynków mieszkalnych i konstrukcji. Niestety grzyby rozkładu brunatnego upodobały sobie, konstrukcje drewniane, słupy, płoty itp[2].

A oto najbardziej charakterystyczni uczestnicy celulozowej uczty 😀

Tapinella panuoides– ponurnik niekształtny zwany grzybem kopalnianym,

Tapinella panuoides
https://nagrzyby.pl/atlas/4699

Lentinus lepideus– twardziak łuskowaty zwany grzybem podkładowym,

lentinus lepideus
https://www.flickr.com/photos/122037021@N02/36013170333

Gleophyllum sepiarium– niszczyca płotowa zwana grzybem słupowym, z hymenoforem labiryntowym

gloeophyllum_sepiarium
https://atrium.lib.uoguelph.ca/xmlui/handle/10214/4493

Piptoporus betulinus– białoporek brzozowy zwany hubą brzozową,

Porek brzozowy

Laetiporus sulphureus– żółciak siarkowy zwany hubą siarkową,

żółciak siarkowy
ten okaz już powalił swego żywiciela

Daedalea quercina– gmatwek dębowy drugi przedstawiciel z hymenoforem labiryntowym

gmatwek dębowy
https://nagrzyby.pl/atlas/63

Mniej wybredni smakosze – rozkład biały

Biały rozkład niszczy i ligninę i celulozę, jednak efekty widoczne są pod koniec rozkładu. Rozkład ligniny prowadzi do rozdzielenia się komórek drewna od siebie (utrata spoistości) – tak jak na filmie

Grzyby powodujące rozkład biały wydzielają do drewna zarówno enzymy lignolityczne, jak i celulolityczne, powodując w ten sposób jednoczesny rozkład ligniny i celulozy. W ostatnim stadium rozkładu dochodzi do sytuacji, w której lignina została już całkowicie skonsumowana, gdyż jest jej mniej w drewnie ok. 20% i pozostaje jeszcze część białej celulozy. Drewno zachowując swe wymiary, przybiera biały kolor i daje się rozwłóknić na podłużne płaty i fragmenty czystej celulozy. Drewno podległe temu rozkładowi nie jest tak silnie osłabione, jak w przypadku rozkładu brunatnego, ale daleko posunięty rozkład może być równie groźny. Wyróżniamy dwa rodzaje rozkładu białego: jednolity i niejednolity zwany pstrym.

Mniej wybredne grzyby to:

rozkład biały jednolity:

Armillaria mellea – opieńka miodowa

armillaria mellea
https://www.first-nature.com/fungi/armillaria-mellea.php

Hirschioporus fusco-vidaceuspalczak fioletowy

palczak fioletowy
trochę zasuszony ten egzemplarz i fiolet stał się brązem, ale charakterystyczne „palce” pozostały 😉

Fomes fomentariushuba pospolita/hubiak pospolity

hubiak pospolity
najczęściej spotykany grzyb rozkładu białego

Phellinus igniarius – czyreń ogniowy zwany hubą ogniową

phellinus igniarius
pomarańczowo-rdzawy hymenofor stąd ten ogień 😉

Trametes versicolorwrośniak różnobarwny zwany hubką różnobarwną

trametes versicolor
mój ulubiony grzyb ze studiów 😉

Stereum hirsutumskórnik szorstki

stereum hirsutum

Chondrostereum purpureumchrząstkoskórnik purpurowy

hirsutum purpureum
efekt pomarszczonej skóry ;), bardzo wysuszony skórnik
stereum purpureum
http://fotoalbum.seniorennet.nl/Fungihaas/paddestoelen_boomzwammen/foto=1529858 tak wygląda w naturze już wiadomo dlaczego fioletowy

Schizophyllum communerozszczepka pospolita

Schizophyllum commune
bardzo wdzięczne małe białe owocniki przypominające muszelki 😉

rozkład biały niejednolity/pstry

Phellinus pini – czyreń sosnowy zwany hubą sosny

phellinus pini
czyreń sosnowy w swoim naturalnym środowisku
phellinus pini
czyreń sosnowy oddzielony od żywiciela 

Heterobasidion annosum – korzeniowiec wieloletni/sosnowy zwany hubą korzeniową

heterobasidion annosum
jasnokremowy hymenofor w części korzeniowo-odziomkowej
heterobasidion annosum
owocniki w kształcie resupinaty

Oczywiście smakoszy powodujących rozkład biały jest więcej niż tych kilku przedstawicieli, z którymi Was zapoznałam i zdarzają się przypadki gdy kilka gatunków chce jeść z „tego samego talerza” – świadczą o tym cienkie ciemne linie o nieregularnym kształcie (w tym miejscu strzępki różnych grzybów się ze sobą spotkały) zwane strafowymi liniami interakcji/pseudosklerocjami [1].

Rozkład biały
pozostaje jasne drewno – rozkład biały
pseudosklerocja
te czarne linie o nieregularnym kształcie to właśnie pseudosklerocja

Do tej pory dowiedzieliście się, że:

Drewno może ulegać brunatnemu rozkładowi gdy niszczona jest głównie celuloza lub białemu rozkładowi gdy niszczone są równomiernie wszystkie składniki drewna. Barwa rozłożonego drewna w obu przypadkach odzwierciedlona jest przez nazwę typu rozkładu. Najszybciej drewno jest rozkładane gdy jest mokre (ok. 30% wilgotności to tzw. wilgotność punktu nasycenia włókien czyli wilgotność powyżej której drewno nie zmienia swoich wymiarów, nie kurczy się i nie pęcznieje) 25-85%, a optimum procesu rozkładu występuje w przedziale wilgotności 40-55%. Wśród grzybów klasycznego rozkładu drewna najgroźniejszą grupę stanowią grzyby niszczące drewno w budynkach mieszkalnych zwane grzybami domowymi te najgroźniejsze potrafią rozłożyć 50% suchej masy drewna w pół roku[2]. O nich kiedy indziej 😉

A teraz ciekawostki kulinarne 😀

Niektóre gatunki są bardzo cenione w kuchni. Przykładowo wymieniony żółciak siarkowy – sproszkowany jako przyprawa do potraw albo danie główne ;),

lub też bliski kuzyn twardziaka łuskowatego – twardnik japoński Lentinula edodes to popularny jadalny grzyb shitake, marynowana opieńka miodowa, czy też łatwo dostępny w sklepach boczniak ostrygowaty.

Ciekawa jestem jakie są Wasze kulinarne doświadczenia z „hubami”?

 

Źródła:

1. Piętka J. : Aktualne problemy ochrony lasu – 2017 (https://www.ibles.pl/documents/3542899/10418277/Pietka)

2. Krajewski A., Witomski P. : Ochrona drewna – surowca i materiału, Wydawnictwo SGGW,Warszawa 2005

 

7 myśli na temat “Grzybobranie

  1. Ja nie mam żadnych doświadczeń kulinarnych z hubami nie wiedziałam nawet że one są jadalne :). Zawsze podziwiam grzyby na drzewach bo wyglądają pięknie i nie pomyślałam, że potrafią tak niszczyć.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.